Yoko Ono urodziła się 18 lutego 1933 r. w Tokio. Jej matka Isoko była wnuczką słynnego biznesmena Yasudy Zenjiro, twórcy fortuny handlowej i finansowej, założyciela banku Yasudy.

W 1921 r. Yasuda został zamordowany przez przedstawiciela prawicowego ugrupowania ultranacjonalistycznego, a dyrektorem banku został ojciec Isoko – Zenzaburo. Dziadek Yoko szybko zrezygnował z prowadzenia banku. Wolał kolekcjonować sztukę i korzystać z życia. Mimo to kompleks Yasuda w 1954 r. był po Mitsui, Mitsubishi i Sumitomo największym przedsiębiorstwem w Japonii.

O swojej matce Yoko mówi, że była typową moga – postępową, pozbawioną przesądów liberałką lat 20.

Ojciec Yoko – Eisuke Ono – pochodził ze starego arystokratycznego rodu. Jej pradziadek był aktywnym członkiem ruchu, który doprowadził do postępowych zmian za czasów dynastii Meiji w 1868 r. Jego córka, babcia Yoko, studiowała literaturę angielską i muzykę na uczelni protestanckiej. Wyszła za mąż za zubożałego samuraja Ono Eijiro. Ich syn Eisuke, ojciec Yoko, zrezygnował z kariery naukowej i muzycznej, aby zostać dyrektorem banku.

Niespełnione ambicje pianisty miała zrealizować jego córka Yoko. W dzieciństwie uczyła się śpiewu operowego i gry na pianinie. Pamięta, że ojciec patrzył na jej kilkuletnie dłonie i mierzył palce z nadzieją, że się wydłużą. Pamięta, jak bardzo się martwił, że za krótkie palce uniemożliwią jej wielką karierę pianistki. Pamięta też swoje przerażenie, że palce ciągle nie rosną.

Powiedziała “nie”. Rzuciła lekcje muzyki i śpiewu. Ale właśnie w tym czasie ukształtował się jej głos nazywany później przez Lennona “rewolucyjnym 16-ścieżkowym głosem”.

Pierwsze cztery lata życia Yoko spędziła z rodzicami w Ameryce, gdzie jej ojciec był dyrektorem japońskiego banku. Po powrocie do Japonii uczyła się w elitarnej szkole chrześcijańskiej, a potem w szkole Gakushum, do której chodziły dzieci cesarza Hirohito, między innymi obecny cesarz Akihito. Była pierwszą studentką, która dostała się na kurs filozofii w Gakushum (w 1952 r.). Po wojnie i upadku systemu totalitarnego w Japonii, kiedy zapanowało tam intelektualne ożywienie, a pacyfizm wypierał ultranacjonalizm, Yoko fascynowała się marksizmem i egzystencjalizmem. Czytała i Marksa, i Gide’a, i Hegla, i Dostojewskiego, i Sartre’a, i Czechowa, i Heideggera, i Tołstoja. Kształtowały się jej lewicowe i antywojenne poglądy. “To, co mi dało wtedy siłę, to odcięcie się od japońskiej pseudowyrafinowanej burżuazyjnej przeszłości mojej rodziny i Japoni. Wyrosłam na osobę wolną i myślącą”.

Yoko porzuciła filozofię i pod koniec 1952 r. przeniosła do Scarsdale w stanie Nowy Jork, gdzie jej ojciec został dyrektorem japońskiego biura banku amerykańskiego. Zaczęła studia w college’u Sarah Lawrence pod Nowym Jorkiem, znanej szkole dla panienek z dobrych domów. Po trzech latach zrezygnowała z nauki i uciekła do Nowego Jorku z młodym japońskim kompozytorem Ichiyangim Toschem. Zerwała kontakty z rodzicami, oskarżając ich o “sprzedanie się i zniszczenie własnych talentów w imię służby burżuazyjnej idei klanu Yasuda/Ono”.

“Nie mogłam wytrzymać presji rodziców. Chcieli ze mnie zrobić wspaniałą córkę klanu Yasuda/Ono. Musiałam się zbuntować. Inaczej bym się udusiła”.

Na Manhattanie wiąże się z kręgami awangardy konceptualnej będącej pod wpływem słynnego kompozytora, awangardowego artysty Johna Cage’a.

Realizuje happeningi z cyklu “instrukcji”, czyli wezwań do akcji: np. “Obraz, po którym ma się chodzić?”- “Połóż białe płótno na ulicy i niech ludzie sobie po nim chodzą”. “Lustro” – “Nie sprowadzaj do domu luster, sprowadź ludzi. Starych, młodych, grubych, małych itd. Patrz na nich” (wiosna 1964 r.). Zbiór instrukcji wydaje w książce “Grejpfrut” (to właśnie “Grejpfrut” zachwyci Lennona). Jej poezję można scharakteryzować zdaniem z eseju innego poety dadaisty Tagikuchiego Shuzo: “Poezja to nie wiara. To nie logika. Poezja to akcja|.

Prace Yoko są krytykowane, ale i zdobywają wielbicieli. ?Oczywiście, że nieprzychylna krytyka bolała i boli, ale zrozumiałam, że wyprzedziłam czas?.

W 1961 r. rozwodzi się z pierwszym mężem. Wraca do Japonii, wpada w depresję, trafia do szpitala. Gdyby nie interwencja amerykańskiego wielbiciela jej prac Tonny?ego Coksa, Yoko Ono spędziłaby tam wiele lat. Z Tonnym wraca do Ameryki. Dwa lata później rodzi się ich córka Kyoko. Tony zajmuje się wychowaniem córki, a Yoko zostaje swoim agentem. Organizuje słynny happening w Carnegie Hall – “Numer z nożyczkami”: siada na scenie i zaprasza widownię do odcinania i zabrania na pamiątkę kawałków jej ubrania. Zostaje na scenie prawie naga.

Związek z Tonnym Coksem rozpada się w 1965 r. W któryś weekend Tony ucieka z ich córką i Yoko zostaje pozbawiona kontaktu z dzieckiem na wiele lat.

John Lennon przychodzi na wernisaż Yoko w znanej galerii Indica w Londynie. Jest rok 1966. Lennon zatrzymuje przy instalacji “Drabina. Tak”. Wchodzi na szczyt drabiny, bierze szkło powiększające i dostrzega na suficie napisane małymi literkami w małych ramkach słowo ?tak?. ?To wielka ulga, kiedy wspinasz się po drabinie, patrzysz przez szkło powiększające i nie widzisz słowa ?nie ? czy ?odpieprz się ?, tylko ?tak ?? – skomentował później.

Kilka miesięcy po wystawie Yoko wysłała Johnowi nowe wydanie swojej książki “Grejpfrut”. Miłość pary, która całemu światu mówiła ?nie?, zaczęła się od słowa ?tak?. Kilkanaście lat, które Yoko i John spędzili ze sobą, to wielki happening podszyty słowem ?nie?: NIE przyjętym obyczajom, NIE wojnie, NIE obłudzie. Gdyby nie mówili ?nie? również komunizmowi i wszelkim autorytetom po obu stronach żelaznej kurtyny, ich akcje mogłyby uchodzić za propagandę komunistyczną.

Przez kilkanaście lat (z roczną przerwą) nie rozstają się. Filmują swoje happeningi, nagrywają razem kilka płyt, robią wspólne wystawy, obserwują swoje życie, przetwarzając wszystko w sztukę.

Jak napisał jeden z krytyków, dla inteligentnego, ale niewykształconego Johna wyrafinowana intelektualnie Yoko była fascynująca. A Yoko? Zdobyła widownię dla swojego ?nie?. Zdobyła widzów po wszystkich stronach wszystkich oceanów. Na The Beatles i ich bliskich patrzył cały świat.

Biorą ślub w Gibraltarze. Podróż poślubną spędzają w łóżku, wśród dziennikarzy i reporterów w hotelu, w Amsterdamie. Ślubna konferencja prasowa trwa tydzień. ?Myśleli, że będziemy się kochać, a my mówiliśmy tylko: ?Dajcie szansę pokojowi ?. Łóżkowy protest potępiający wojnę powtórzyli w Montrealu. Był to początek wielu pokojowych projektów Yoko, które robi do dziś.

Parę miesięcy po ich ślubie w magazynie ?Rolling Stone? ukazała się fotografia z okładki pierwszej płyty Yoko i Johna pod tytułem ?Dwie dziewice?, z Yoko i Johnem takimi, jak ich Pan Bóg stworzył. Zdjęcie wywołało oburzenie i konfiskatę płyty, a przecież podpisano je cytatem z Księgi Rodzaju: ?I oboje byli nadzy, mężczyzna i jego żona, i się nie wstydzili?
Angielska dziennikarka powiedziała: ?Nienawidzę Yoko. Nie za to, że rozbiła The Beatles, ale za to, że pozbawiła Johna jego ironii i wyrafinowanego poczucia humoru. Wciągnęła go w jednowymiarowy, poprawny politycznie protest. Może i stał się szczęśliwszym człowiekiem, ale skończył się jako artysta?.

?Yoko nauczyła Johna patrzeć na świat po swojemu. Patrzeć i słyszeć. Muzycznie wszystko, co zrobił po spotkaniu z Yoko, było znacznie ciekawsze? – mówią inni.

Źródło: last.fm