Ptaki wiosenne – jakie ptaki wylatują z Polski na zimę i wracają na wiosnę?

Skowronek – pierwszy zwiastun wiosny

Skowronki zimują na południu Europy Zachodniej, na Bliskim Wschodzie, a także w Indiach, Chinach i Japonii. W Polsce jego charakterystyczny śpiew da się usłyszeć już w lutym. Jest nieco większym ptakiem od wróbla, a w naszym kraju jest bardzo popularnym ptakiem lęgowym. W tym gatunku nie występuje dymorfizm płciowy, czyli samiec i samica nie różnią się od siebie ubarwieniem.

Jeśli chodzi o jego śpiew, to wykonuje go zazwyczaj w locie. Można go usłyszeć od wschodu do zachodu słońca. Ma on za zadanie zaznaczyć terytorium, odstraszyć innych samców i zwabić potencjalne samice. Nic dziwnego, że śpiew skowronka to jego najbardziej charakterystyczna cecha, ponieważ jest to dźwięk bardzo przyjemny dla ludzkiego ucha. Bardzo melodyjny, wysoki, wibrujący, a co ciekawe, może naśladować także dźwięki innych ptaków.

Skowronek żywi się głównie owadami, a także pająkami. Pokarm zwierzęcy to połowa jego diety. Resztę uzupełnia nasionami traw i zbóż. Jak już wspomnieliśmy wyżej, skowronki przylatują do Polski już w lutym. Łączą się w monogamiczne pary i do końca sierpnia potrafią wyprowadzić nawet trzy lęgi.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje skowronka za gatunek najmniejszej troski, jednakże w ostatnich latach globalny trend liczebności całej populacji uznawany jest za spadkowy. Na terenie naszego kraju, ptak ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Jaskółka dymówka – jedna z trzech jaskółek w Polsce

Jaskółka dymówka zwana jest także Dymówką. To ptak, który zimuje w południowo-wschodniej Azji, a nawet w Australii. Zamieszkuje także prawie całą Eurazję i Amerykę Północną. W Polsce jaskółka ta pojawia się w okolicach kwietnia i wylatuje w okolicach września i października. Jest jednym z trzech gatunków jaskółek, które występują w Polsce i jednocześnie najliczniejszym.

Od innych gatunków jaskółek można ją odróżnić charakterystycznym, ceglastoczerwonym podgardlem. Reszta umaszczenia jest niebieskoczarna. W tym gatunku także nie występuje silny dymorfizm płciowy. Samice posiadają jedynie jaśniejsze podbrzusze. Rozmiar ciała można porównać do wielkości wróbla.

Ptaki te występują głównie na wsiach i przedmieściach. Upodobały sobie życie blisko ludzi. Gnieżdżą się one w oborach, stajniach i na strychach, gdzie budują gniazda z gliny i błota. Dymówki żywią się drobnymi owadami, które zazwyczaj chwytają w locie. Powoduje to ich nieregularność w zdobywaniu pokarmu, ponieważ w chłodne, deszczowe dni nie są w stanie złapać wystarczającej ilości owadów. Związana jest z tym także ich „zdolność prognozowania pogody”. Przed opadami deszcze, powietrze staje się bardziej wilgotne, przez co owady obniżają swój lot, co powoduje niskie latanie jaskółek, które stało się charakterystycznym znakiem zwiastującym opady.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje Dymówkę za gatunek najmniejszej troski nieprzerwanie od 1988 roku, jednakże w ostatnich latach trend liczebności populacji, tak jak w przypadku skowronka, uznawany jest za spadkowy. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Rudzik – mały, śpiewający dżentelmen

Rudzik zwany jest także rudzikiem zwyczajnym lub raszką. Jest małym ptakiem wędrownym, który występuje prawie w całej Europie. Teren Polski jest dla tych ptaków zimowiskiem, jak i obszarem lęgowym. Latem przylatują tu najczęściej osobniki z półwyspu Iberyjskiego, a zimują u nas ptaki pochodzące ze Skandynawii.

Jego sylwetka określana jest przysadzista. Najbardziej charakterystyczna cecha, od której pochodzi jego nazwa, to rude upierzenie na piersiach, gardle i po bokach głowy, Reszta upierzenia mieści się w oliwkowo-szarych tonacjach. Obie płci są ubarwione jednakowo i zbliżone są do siebie rozmiarem, który jest mniejszy niż wróbla.

Rudzik najintensywniej śpiewa wiosną o zachodzie Słońca. Jego piosenka jest płynna, długa, melancholijna i melodyjna. Śpiewa z ukrycia albo siedząc na eksponowanym stanowisku. Usłyszeć go można przez cały rok, choć jego dźwięki są znacznie cichsze niż na wiosnę. Ptak ten występuje najczęściej na skrajach lasu lub niedaleko terenów podmiejskich.

Jego pożywienie to owady i ich larwy, które zbiera na ziemi. Dietę uzupełnia owocami i nasionami. W zimę można je dokarmiać, korzystając z karmników. Ptak ten znany jest ze swojego towarzyskiego charakteru. Nie jest zbyt płochliwy i często przygląda się pracom w ogrodzie, wypatrując okazji do zebrania pożywienia. Rudziki tworzą monogamiczne pary. Ich gniazdo mogą znajdować się na ziemi, ukryte w krzewach lub w dziuplach drzew. Jest bardzo trudne do znalezienia.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje rudzika za gatunek najmniejszej troski. Globalny trend liczebności całej populacji uznawany jest za wzrostowy. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Czajka – gatunek, o który trzeba walczyć

Czajka zwana także czajką zwyczajną lub pospolitą. Jest to średnich rozmiarów ptak błotny, który zamieszkuje niemal całą Europę. Zimuje w basenie Morza Śródziemnego, na Bliskim i Dalekim Wschodzie. Do Polski przylatuje na przełomie marca i kwietnia, a najczęściej można go spotkać na wschodniej stronie kraju.

Najbardziej charakterystyczną cechą w wyglądzie czajki jest czub z długich piór, które wyrastają na głowie. Jest on nieco dłuższy u samców. Wierzch ciała jest czarny z zielonkawym połyskiem, a brzuch i boki głowy są białe. W tym gatunku nie występuje dymorfizm płciowy. Czajki żywią się owadami, pająkami i mięczakami. Czasami w ich diecie można znaleźć ryby i płazy, a także nasiona i źdźbła trawy.

Ptaki te występują na bagnach i wilgotnych łąkach. Mogą mieszkać także na suchych polach uprawnych, ale w ich okolicy musi znajdować jakiś zbiornik wodny. Samce czajki mogą być monogamistami, jak i mogą posiadać kilka partnerek. Ciekawostką jest, że w przypadku poligamii, samiec wysiaduje jaja każdej partnerki po trochu. Gniazda czajki to nic innego jak nieosłonięte niczym zagłębienie w ziemi w otoczeniu niskich roślin.

Od 2015 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody klasyfikuje czajkę jako gatunek bliski zagrożenia. W Polsce jest objęta ochroną gatunkową ścisłą i wymaga ochrony czynnej. Liczebność gatunku w Europie, także w naszym kraju, spada. Jest to spowodowane stosowaniem nawozów, które przyspieszają wzrost roślinności i likwidują owady, czyli główne pożywienie czajek. Wpływ na ich niską populację ma też fakt osuszania łąk, ale również drapieżniki jak lisy i inne ptaki.

Podsumowując, wśród ptaków, które przylatują do Polski na okres lęgowy, występuje wielka różnorodność. Warto zatem zorganizować sobie wycieczkę po miejskim parku, pobliskim lesie lub rezerwacie przyrody, aby na własne oczy przekonać się, jak ciekawa jest natura w naszym kraju. 

Źródła:

Internetowy Atlas Zwierząt, https://atlas-zwierzat.pl, dostęp: 28.04.2026

Wikipedia: Wolna encyklopedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna, dostęp 28.04.2026