Po co wykonuje się badanie RTG i jak wygląda opis takiego badania?

Najpopularniejsze badania rentgenowskie i powody ich zlecania

Należy pamiętać, że tylko lekarz decyduje o konieczności wykonania badania RTG. Istnieją uogólnione wytyczne, ale trzeba mieć na względzie, że każdy przypadek pacjenta jest traktowany indywidualnie i nie zawsze będzie wymagał on obrazowania rentgenowskiego. Lekarz każdej specjalizacji ma prawo do wystawienia skierowania na badanie, które jest niezbędne do jego przeprowadzenia.

Najpopularniejsze badania rentgenowskie:

RTG klatki piersiowej – jest to najbardziej powszechne badanie RTG. Jest zalecane przy infekcjach górnych dróg oddechowych, które mimo antybiotykoterapii nie ustępują. Jest istotne u osób, które przez długi czas palą papierosy. Jest to badanie często wykonywane w ramach medycyny pracy u osób, które zawodowo są narażone na różnego rodzaju pyły i opary. Przy wielu chorobach przewlekłych badanie RTG klatki piersiowej powinno znaleźć się na liście badań profilaktycznych, które są wykonywane cyklicznie. Badanie to jest także niezbędne do wglądu przez anestezjologa przed zakwalifikowaniem do planowanego zabiegu operacyjnego. To najpopularniejsze przypadki, ale ich lista jest oczywiście wiele, wiele dłuższa. 

RTG kręgosłupa – można zrealizować to badanie całościowo lub tylko na określone odcinki kręgosłupa, czyli odcinek szyjny, piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy i guziczny. Do całościowego badania kręgosłupa najpowszechniejszą przyczyną jest skolioza. Innymi dolegliwościami, które mogą decydować o konieczności wykonania badania, jest długotrwały ból promieniujący do innych części ciała, uraz, sztywność, ograniczenie ruchów lub kontrola przed lub pooperacyjna. 

RTG kończyn górnych i dolnych – w tym terminie mieszczą się badania palców rąk i stóp, przedramienia, ramienia, stopy, podudzia i kości udowej. Badanie każdej z tych części ciała będzie wyglądać nieco inaczej, ale przyczyna ich wykonywania jest w większości przypadków taka sama – świeży uraz lub kontrola po doznanym urazie. Głównie chodzi tu o wykluczenie lub potwierdzenie złamania kości.

RTG stomatologiczne – mieszczą się tu badania pojedynczych zębów, jak i całościowe zdjęcie nazywane powszechnie pantomogramem. W przypadku „małych” zdjęć są one wykonywane często w trakcie wizyty stomatologicznej, gdy lekarz dentysta chce ocenić głębokość ubytku próchnicowego, wypełnienie, zmiany zapalne w okolicy danego zęba, czy zweryfikować poprawność leczenia kanałowego. W przypadku pantomogramu lekarze zgodnie zalecają wykonywać to badanie profilaktycznie, co 2 lata. Pokazuje ono ogólny stan naszych zębów i jest uzupełnieniem standardowego przeglądu stomatologicznego. 

Osoba odpowiedzialna za opis badania rentgenowskiego i jego wstępna interpretacja

Każde badanie rentgenowskie musi zostać opisane przez odpowiednio wykwalifikowaną do tego osobę. W Polsce jest to lekarz radiolog z I lub II poziomem specjalizacji. Długość oczekiwania na opis w standardowych warunkach to zazwyczaj od jednego dnia do tygodnia. 

Otrzymując opis radiologiczny, trzeba go skonsultować z lekarzem, najlepiej tym, który zlecał to badanie i widział nas wcześniej. Nigdy nie należy interpretować badania rentgenowskiego na własną rękę i samodzielnie wyciągać z niego wniosków. Można jednak zaznajomić się z podstawowymi pojęciami w radiologii, aby lepiej zrozumieć, co czytamy.

Opisy radiologiczne posiadają pewien schemat. Można się często spotkać z takimi pojęciami jak przejaśnienie, czy zaciemnienie. Zwraca się także uwagę na symetryczność danych struktur, czy zarysy kości lub stawów są gładkie, czy nie. Można się spotkać ze stwierdzeniem ilości płynu lub powietrza. W przypadku złamań lekarz opisujący może wykluczyć lub potwierdzić szczelinę złamania, lub podać ją w wątpliwość i zlecić lekarzowi klinicyście dalsze postępowanie. W opisie RTG można także się spotkać z uwidocznieniem ciał obcych, a także zauważyć zmiany w kościach i stawach takie jak zwyrodnienia, przeciążenia czy zaburzenia gęstości. 

W przypadku opisów stomatologicznych często można się spotkać z pojęciem „zęby zatrzymane” i najczęściej dotyczy to III zębów trzonowych, powszechnie nazywanych ósemkami. Przy głębokich zmianach próchnicowych i zapalnych, lekarz także odpowiednio o nich wspomni. Często w przypadku zdjęcia pantomograficznego opisywane są zatoki, które mogą być powietrzne i niezmienione lub w ich przestrzeni mogą pojawiać się torbiele, zmiany zapalne, polipy, czy zgrubienia śluzówki. 

Czy badanie rentgenowskie jest nieomylne?

Opis badania rentgenowskiego nie może być traktowany jak ostateczna diagnoza. To lekarz ją stawia, a badanie RTG jest pomocą i tylko na jego podstawie nie można niczego zakładać. Trzeba także wiedzieć, że promienie rentgenowskie nie pokazują wszystkiego, co dzieje się w naszym ciele. Dają one bardziej mapę i kilka wskazówek, ale bez badania w gabinecie i wywiadu lekarskiego, jest ono bezużyteczne. 

Pamiętając o tym, trzeba wiedzieć, że badanie rentgenowskie może pomóc w postawieniu diagnozy, ale może także czegoś nie zauważyć. Nie sprawia to jednak, że jest ono bezwartościowe, ponieważ negatywny wynik RTG wraz z dalej utrzymującymi się dolegliwościami sprawia, że należy rozszerzyć diagnostykę obrazową o dokładniejsze badania, takie jak tomografia komputerowa, czy rezonans magnetyczny.

Podsumowując, badanie rentgenowskie to wciąż potrzebna procedura, która może powiedzieć wiele o naszym organizmie. Nie jest ono idealnie i nie sprawdza się zawsze, a przy tomografii komputerowej czy rezonansie magnetycznym bywa zapominane i bagatelizowane. Należy jednak pamiętać, że to badanie RTG jest często pierwszym krokiem do dokładniejszej diagnostyki i potrafi ukierunkować drogę do diagnozy. Zatem warto doceniać to badanie i jednocześnie nie bać się jego przeprowadzenia i otrzymanych wyników. 

Źródła:

Pruszyński B. Cieszanowski A. „Radiologia. Diagnostyka obrazowa. RTG, TK, USG i MR”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2014.

Pruszyński B. „Diagnostyka obrazowa. Podstawy teoretyczne i metodyka badań”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2000.