Próchnica zębów – przyczyny, leczenie i zapobieganie

Etiologia – skąd bierze się próchnica?

Etiologia to nic innego jak opis czynników, które wpływają na powstanie danej choroby. W przypadku próchnicy sprawa nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać. Wiele ludzi myśli, że to cukry są głównym prowokatorem tej choroby, ale jej rozwój to bardziej złożony proces. Aby próchnica mogła powstać i rozwinąć się w naszym organizmie, potrzebuje czterech czynników:

• Podatne środowisko. Wszystko zaczyna się od braku higieny. Nie myjąc dokładnie zębów, pijąc słodkie i kwaśne napoje, czy jedząc dużo cukrów, stwarzamy środowisko idealne do rozwoju próchnicy.
• Bakterie. Po jakimś czasie, w którym nasza higiena nie będzie dobra, do naszej jamy ustnej zawitają bakterie. Gromadzą się one w powstałej płytce nazębnej. Ich rozwój jest teraz zależny od dostarczania im pokarmu.
• Cukry proste. To właśnie na tym etapie są one najgroźniejsze. Bakterie, które nagromadziły się już w naszej jamie ustnej, potrzebują pokarmu. Uwielbiają one cukier, więc jedzenie przez nas słodkich rzeczy sprawia, że bakterii jest coraz więcej. Proces ten powoduje także zmianę pH w naszej jamie ustnej, która jest negatywna w skutkach dla naszego szkliwa.
• Czas. To ostatni czynnik w procesie próchnicowym. Wszystkie wyżej wymienione rzeczy muszą zadziać się w określonym czasie, a ich ostateczne połączenie powoduje próchnicę i powolne niszczenie naszych zębów.

Objawy – jak wygląda choroba próchnicowa?

Objawy próchnicy pojawią się na wczesnym etapie jej rozwoju. Im choroba jest bardziej rozwinięta, tym jej objawy są bardziej zauważalne. Do jej symptomów należą:

• Plama próchnicowa. To objaw początkowego stadium choroby. Wygląda jak biała, matowa plama, która sugeruje odwapnienie szkliwa.
• Ubytek próchnicowy. To kolejne stadium choroby. Na powierzchni zęba można zobaczyć zmianę barwy na czarną lub brązową.
• Nadwrażliwość. Gdy pijąc ciepłe lub zimne napoje, albo jedząc ostre, kwaśne lub słodkie rzeczy poczujemy dyskomfort, to znak, że w naszym zębie coś się dzieje.
• Ból. Gdy czujemy ból, proces próchnicowy jest już zazwyczaj zaawansowany. To ostatni alarm, aby udać się do lekarza dentysty, ponieważ zmiany w zębie mogą być już bardzo trudne do wyleczenia.

Skutki – do czego może doprowadzić nieleczona próchnica?

Skutki choroby próchnicowej zależą od stadium jej rozwoju. Jeśli będziemy udawać się na regularne wizyty u stomatologa, skończymy ewentualnie z małymi wypełnieniami, które nie wpłyną negatywnie na kondycję naszych zębów. Jednakże nieleczona próchnica powoduje szereg, dotkliwych dla naszego zdrowia, skutków:

• Zapalenie miazgi. To stan, w którym doszło do przeniknięcia bakterii do miazgi zęba. Wymaga leczenia kanałowego, a w wielu przypadkach, także zastosowania antybiotyku.
• Ropnie, przetoki. To poważne schorzenia, które są spowodowane długo nieleczonym stanem zapalnym zęba. Mogą powodować ból, obrzęk twarzy. Wymagają oceny stomatologicznej, a dalsze postępowanie uzależnione jest od ich rozwoju.
• Ekstrakcja zęba. Ogromny stan zapalny, który zgromadził się wokół chorego zęba i wyklucza jego leczenie kanałowe. W takim przypadku konieczne jest jego usunięcie.
• Negatywny wpływ na cały organizm. Długo nieleczony stan zapalny w zębie ma potwierdzony wpływ na rozwój chorób układu krążenia. Może także spowodować ogólnoustrojowe zakażenie całego organizmu, które może być tragiczne w skutkach.

Leczenie – jakie są metody pozbycia się próchnicy?

Wybranie odpowiedniej metody leczenie jest zależne od stadium choroby.

• W przypadku obecności małych plam próchnicowych zaleca się punktowe stosowanie preparatów z fluorem, aby zastopować rozwój ubytku.
• Jeśli lekarz dentysta zauważy, że doszło do ubytku w zdrowej tkance zęba, podejmie decyzje o leczeniu zachowawczym. To nic innego, jak usunięcie zmiany próchnicowej z powierzchni zęba i nałożenie w jej miejscu wypełnienia kompozytowego, którego zadaniem będzie naśladować zdrowe tkanki.
• Leczenie kanałowe, lub inaczej endodontyczne. Wykonywane jest przez lekarza endodontę, który ocenił, że ubytek próchnicowy jest zbyt duży, aby leczenie zachowawcze się powiodło. W tym przypadku lekarz oczyszcza i wypełnia kanały zęba, które zostały zainfekowane przez bakterie. Następnie zamyka szczelnie ząb materiałem kompozytowym lub, w przypadku dużej utraty tkanek, specjalnie przygotowaną koroną protetyczną.

Prewencja – najlepszy sposób na walkę z próchnicą

Jest to najważniejszy aspekt w temacie próchnicy, ponieważ wprowadzenie kilku rzeczy, a najważniejszą z nich jest odpowiednia higiena jamy ustnej, może nas całkowicie uchronić od rozwoju tej choroby. Należą do nich:

• Regularne mycie zębów. Musimy dbać o higienę naszej jamy ustnej. Najważniejsze jest mycie zębów dwa razy dziennie pastą z fluorem i codzienne stosowanie nici dentystycznej.
• Regularne wizyty. Nie jesteśmy w stanie sami ocenić zdrowia naszych zębów. Z tego powodu, raz na pół roku trzeba pojawić się na przeglądzie u lekarza dentysty, który oceni naszą higienę i stan jamy ustnej.
• Dieta. Dla zdrowia naszych zębów powinnyśmy ograniczać słodkie i kwaśne przekąski.

Źródła naukowe:

Featherstone, John DB. „Remineralization, the natural caries repair process—the need for new approaches.” Advances in dental research 21.1 (2009): 4-7.

Pitts, Nigel B., et al. „Dental caries.” Nature reviews Disease primers 3.1 (2017): 17030.

Jańczuk, Zbigniew, Urszula Kaczmarek, and Mariusz Lipski. Stomatologia zachowawcza z endodoncją. Zarys kliniczny. Podręcznik dla studentów stomatologii. Wydaw. Lekarskie PZWL, 2014.